Rośliny adaptogenne stosowane w tradycyjnej medycynie Wschodu

Prof. dr hab. Kazimierz Głowniak

Adaptogeny to substancje pochodzenia roślinnego, które - dzięki współdziałaniu wielu elementów – regulują pracę organizmu, pomagając w jego przystosowaniu do sytuacji stresowych oraz do zmiennych warunków środowiska. 

Koncepcja adaptogenu została stworzona przez Breckhmana. Zgodnie z wprowadzoną przez niego definicją, adaptogeny to związki zwiększające odporność organizmu na hipoksję, wspomagające pracę układu sercowo-naczyniowego i nerwowego, a także wykazujące działanie detoksykacyjne. Poprawiają one ponadto percepcję oraz sprawność fizyczną, łagodzą skutki czynników stresogennych, działają kardioprotekcyjnie i antyoksydacyjnie.

Substancje te zostały uznane za związki uniwersalnie podnoszące niespecyficzną odporność organizmu wobec niektórych bodźców. Suplementacja tego typu preparatami nasila syntezę katecholamin, serotoniny oraz endorfin w podwzgórzu, śródmózgowiu i korze czołowej mózgu, a także usprawnia przenikanie prekursorów neurotransmiterów (noradrenaliny i serotoniny) przez barierę krew-mózg.

Przeprowadzane na zwierzętach testy Porsolta pozwoliły wyłonić wiele roślin skutecznie stymulujących pracę organizmu. Należą do nich m.in.: żeń-szeń (Panax ginseng), cytryniec chiński (Schizandra chinensis), eleuterokok kolczasty (Eleutherococcus senticosus), różeniec górski (Rhodiola rosea), pluskwica groniasta (Cimcifuga racimosa), Szczodrak krokoszowy (Leuzea carthamoides), witania (Witania somnifera), bazylia poświęcona (Ocimum sanctum), traganek chiński (Astragalus membranaceus). 

Przedstawiona analiza składu jakościowego metabolitów wtórnych obecnych w omawianych gatunkach roślin adaptogennych pochodzenia azjatyckiego uzasadnia mechanizmy działania stymulującego oraz ich właściwości farmakologiczne.